برو  
سایتهای مرتبط :: نمایشگاه تصاویر
  
نسخه شماره 2272 - 1388/10/29 -


مناظره ها و نهادينه شدن آزاد انديشي


 مناظره ها و نهادينه شدن آزاد انديشي 
نويسنده : ناصرالدين قاضي زاده

سپهر اطلا ع رساني داخلي در تاريخ 88/10/26 با دو خبر مهم مواجه شد. اول آن که جناب ضرغامي رئيس صداوسيما اعلا م نمود که آزاد انديشي دراين سازمان نهادينه خواهد شد و نشانه آن را برگزاري مناظره هاي چند شب اخير در شبکه سوم- برنامه روبه فردا- دانست. از سوي ديگر معاونت مطبوعات ارشاد، جناب رامين خاطرنشان کرد که در روز هاي آينده همايشي با عنوان استراتژي رسانه هاي داخلي برگزار مي کند تا سياستگذاري کلا ن اطلا ع رساني را شفاف نمايد.
نهادينه شدن آزاد انديشي و استراتژي رسانه هاي داخلي در شرايطي از سوي مسوولين ارشد اطلا ع رساني در صداوسيما و وزارت ارشاد، عنوان مي شود که برخي از صاحبنظران علوم ارتباطات از چگونگي مديريت ارشد خبر در سال هاي گذشته و به ويژه حوادث اخير به شدت انتقاد دارند.جالب آن که برخي از کارشناسان براي برون رفت از وضعيت نابسامان اطلا ع رساني راه حل هايي مبتني برآموزه هاي آکادميک و تجربه شده مطرح کرده اند، بدون آن که مديريت اجرايي در خبررساني توجه شايسته اي به آن نشان دهد. رويگرداني برخي مديران اجرايي از يافته هاي عالمانه و پژوهش هاي آکادميک درايران پديده جديدي نيست اما آن چه امروز محل نگراني بيشتر است به اين پديده باز مي گردد که الگوي کامل  بر اطلا ع رساني در ايران با کدامين يک از تئوري هاي معتبر در علوم ارتباطات پيوند دارد؟ از اين رو اگر بپنداريم تنها با تعداد چند مناظره در يک شبکه رسانه اي- نه دانشگاه، نه مطبوعات و ديگر نهادهاي آزاد اجتماعي-آزاد انديشي را نهادينه خواهيم کرد چندان ما را به واقعيت نزديک نخواهد کرد.
کساني که با مفهوم و فرايند آزادانديشي آشنايي دارند، به خوبي مي دانند که آزاد انديشي واقعي، بيش از آن که با چند مناظره به دست آيد از تلا ش هاي فلسفي، علمي و... هزاران پژوهشگر، نخبگان انديشگي و فرايند طولا ني بزرگان فکري حاصل آمده است. از اين رو  بايد گفت وسايل ارتباط جمعي در ايران هنوز در ابتداي مسير  به سر مي برند و تا دستيابي به آزاد انديشي فاصله زيادي دارند و سزاوار نيست هر گام موفقي را به منزله مصادره به مطلوب آزادانديشي پنداشت. زيرا امروز به رغم روند شتابناک عرصه ارتباطات جمعي و انفجار امواج اطلاعات در جهان کنوني، سقف سپهر اطلاع رساني در ايران 88 هر روز کوتاه تر مي شود.
امروزه پس از گذشت 30 سال تجربه مديريت ارشد اطلاع رساني، مهندسان خبري هنوز نتوانسته اند به الگوي مشخص و کارآمدي از چشم انداز اعتمادسازي در لايه هاي گوناگون اجتماعي دست يازند. سايه فقدان نظام مديريت جامع اطلاع رساني در شرايطي بر سپهر اطلاع رساني ايران سايه افکنده است که در سده اخير حداقل چهار منظومه اطلاع رساني با رويکرد هاي متفاوت به تجربه بشري درآمده است. کارنامه هاي موفق و ناکام الگوهاي حاکم بر اطلاع رساني بر کساني که با الفباي ارتباطات سر و کار دارند، پوشيده نيست. اما آنچه محل تامل و نگراني بيشتر است حول اين واقعيت مي چرخد که چرا برخي کساني که تجربه شکست خورده  اطلا ع رساني دهه هاي 20 تا 80  شوروي سابق را ديده اند، هنوز برآنند، برخلاف روند عقربه هاي ساعت و پويه هاي اجتماعي، تئوري اطلاع رساني تک ساحتي را به جاي الگوي موفق گردش آزاد اطلاعات و... قلمداد کنند؟ با آنکه تئوري گردش آزاد رسانه اي مانند هر تئوري نظري واجد کاستي است، اما به جهت آنکه کرامت انساني و حق دانايي را براي تمام شهروندان محترم مي شمارد، با سرشت آدمي قرابت بيشتري دارد در حالي که الگوي تماميت خواه و تک ساحتي، براي دانستن شهروندان سهم اندکي تعيين مي کند که با سرشت کمال خواهي بشري و پرسشگري آدمي ناسازگاري دارد.
چالش نظري نخبگان اطلاع رساني در منظومه فکري کنوني ايران حداقل دو کارکرد مهم دارد. اول آنکه مناقشات علمي بر فربه شدن عرصه آکادميک مي افزايد و دوم آنکه دانش پژوهان را نسبت به فرايند بومي نمودن تئوري هاي تجربه شده در جوامع ديگر ياري مي رساند.
مناقشه علمي نخبگان علوم ارتباطات با آنکه دستاوردهاي گرانسنگي هم بر جا گذاشته است، اما هيچ گاه از حوزه آکادميک خارج نشده است. تاسف بارتر آنکه معلوم نيست که چرا مديريت ارشد خبري  الگوي حاکم بر اطلاع رساني را فراتر از يافته هاي کارشناسان و نخبگان علوم ارتباطات طراحي، برنامه ريزي  و اجرا مي سازد.
نگاهي گذرا به عملکرد مديريت خبر در صدا سيما مويد آنست که اين رسانه با علم بر ديدگاه هاي کارشناسي و آکادميک، سياستگذاري اطلاع  رساني خود را فارغ از آموزه اي به ثبت رسيده انجام مي دهد و با اتخاذ شيوه هاي نامناسب بخش زيادي از مخاطبان خود را از دست داده است.ترديدي نيست که بکار بستن الگوي اطلا ع رساني خاص در يک رسانه  فراگير- صدا وسيما- آن هم در شرايط حساس سياسي- اجتماعي، دلا يل ويژه اي دارد. اما اين شرايط پرمخاطره باعث نمي شود  که مديران ارشد جايگاه مخاطبي اين رسانه فراگير را بيش از پيش کاهش دهند تا عرصه را براي رسانه هاي غير بومي فراهم سازند.