نسخه شماره 1650 - 1386/08/06 -

 گزارشي از مشارکت زنان روستايي در توليد
 زنان حاميان اقتصاد طبيعي  

زنان در سراسر جهان نقش بسيار مهم و تعيين کننده اي را در اداره امور خانواده و جامعه دارند و براي تسريع روند تغيير و تحقق هدفهاي توسعه پايدار مي توانند مسووليت بسيارجدي و مهمي را برعهده گيرند.
به گزارش ايونا،  آنها به عنوان يکي ازعوامل غيرمشهود در اقتصاد کشاورزي و منابع طبيعي سهم فراواني از کل نيروي انساني مورد نياز اين بخش را در سطح جهان تشکيل مي دهند. همچنين نيروي عمده براي تحول و منبعي بالقوه براي پيشبرد اقتصاد روستائي وافزايش هرچه بيشتر توليدات مواد غذايي هستند.
زنان در مناطق خاورميانه سهم عمده اي از نيازمندي هاي غذايي خانواده را تامين مي کنند و از طريق کار در فعاليت هاي کشاورزي (واحدهاي کوچک و ناچيز) يا کارغيرکشاورزي کسب درآمد کرده و با کارهاي سخت و وقت گير امنيت غذايي و تغذيه اي را براي همه اعضاي خانوار به دست ميآورند. زنان بازيگران فعال و خستگي ناپذير اقتصاد داخلي هر کشور هستند.
در ايران حدود هشت ميليون زن روستايي 10 سال به بالا در بخش کشاورزي و منابع طبيعي فعاليت دارند که بخش مهمي از آنان زنان عشايري مي باشند. روستا نيز به عنوان يک محيط توليدي همواره نقش مهمي را در اقتصاد کشور ايفا مي کند و زنان روستايي با دارا بودن نيمي از جمعيت ساکن روستا نقش عمده اي را درفعاليت هاي توليدي به عهده دارند.
از طرف ديگر خانواده هاي روستايي به عنوان کوچک ترين واحد اقتصادي و اجتماعي اين جوامع محل ايجاد انگيزه براي فعاليت هاي مختلف آنها مي باشد، بنابراين زنان با تاثير بر چگونگي مصرف خانواده و به عبارتي فرهنگ بهره وري نقش بسيارمهمي در بهبود مصرف خانوار واقتصاد ملي و نيز توسعه اجتماعي و فرهنگي ايفا مي کنند.
در روستاهاي ايران نيز زنان بيشتر از مردان در فعاليت هاي دامداري و کشاورزي حضور دارند، به طوري که زنان روستايي و عشايري در سه نظام باز توليد زيست شناختي، توليد نيروي کار و توليد اجتماعي به طور اساسي و تعيين کننده مشارکت دارند.
فعاليت هاي مربوط به کاشت، داشت وبرداشت محصول، فرآوري و تهيه خوراک دام، نگهداري و مراقبت از دام وطيور و برخي فعاليت هاي مربوط به بازاريابي و فروش محصولات از جمله زمينه هاي نقش و مشارکت زنان روستايي و عشايري به شمار مي رود.
زنان روستايي بيشترين نيروي کارگري را براي کاشت از آماده سازي خاک گرفته تا برداشت محصول تامين مي کنند و پس از برداشت محصول نيز تقريبا مسوول تمام امور نظير ذخيره سازي، اداره انبار، بازاريابي و عمل آوري محصول هستند. نوع فعاليت هاي زنان روستايي درمناطق مختلف کشور تا حدودي متفاوت است.
در مناطق شمالي کشور نشا» و وجين شالي، تهيه خزانه، دروي محصول و بسته بندي خرمن کوبي، توليد مصنوعات و فرآورده هاي صنايع دستي عمدتا بر عهده زنان است.
همچنين درمناطق کردنشين و لرنشين نيز زنان حتي درکارهاي سخت نظير دوشيدن شير گله ها، تهيه انواع فرآورده هاي لبني از شير، پشم ريسي و توليد انواع بافته ها مانند جاجيم و گليم مشارکت دارند. ضمن آن که در مراحل پرورش و نگهداري دام و طيور، تعليف و مراقبت از دام درعشاير کوچ رو و روستائيان يکجانشين نقش بسزائي دارند.
درشمال کشور آمارها حاکي ازآن است که زنان در 60 درصد زراعت برنج، 80-75 درصد زراعت چاي، 90 درصد توليد سبزي و صيفي ، 50 درصد زراعت پنبه و دانه هاي روغني ، 30 درصد در امور برداشت از باغ ها و 90 درصد در پرورش کرم ابريشم مشارکت دارند.
بر اساس آمار موجود در کل کشور 98 درصد خانواده هاي روستايي و عشايري در توليد صنايع غذايي مشغول فعاليت هستند. علاوه بر آن زنان در کارگاههاي صنايع غذايي در حاشيه روستاها به عنوان عضو فعال در صحنه توليدات دامي فعاليت مي کنند و تلاش آنها مکمل فعاليت صنعتگران روستايي است. همچنين زنان روستايي در صنايع تبديلي 50 درصد، توليد محصولات زراعي و باغي 22 درصد، صنايع دستي 75 درصد و در امور مربوط به عمليات کاشت، داشت و برداشت به ترتيب 24، 25 و 26/4 درصد مشارکت دارند و در طول فصل زراعي در شبانه روز 14 ساعت کار مي کنند.
زنان روستايي در امور دامداري نيز سهم به سزايي دارند و 23 درصد چراي دام، 41 درصد تعليف دام، 42 درصد مراقبت دام و 100 درصد کل پرورش طيور را در روستا انجام مي دهند که اين امر علاوه بر پيشبرد اقتصاد روستايي موجب افزايش هرچه بيشتر نرخ رشد و بالا بردن توليدات غذايي مي شود. از اين رو توجه به شناسايي نقش آنان به منظور دستيابي به امنيت غذايي حائز اهميت است. وجود دامداران زن در روستاهاي کشور دليل بر مشارکت زنان روستايي در عرصه توليد مواد لبني است.
ضمن آن که پرورش کرم ابريشم درمناطق روستايي کشور هميشه با مشارکت زنان همراه بوده است. از طرف ديگر کليه فعاليت هاي مرتبط با آبزي پروري نيز به وسيله زنان انجام مي شود.
تجربه نشان داده در صورتي که کنترل منابع توليد برعهده زنان باشد براي خانواده از نظر غذايي سود بيشتري دارد تا اين که منابع توسط مردان اداره شود. نقش زنان در افزايش توليد و رشد درآمد ملي به خصوص در بخش هاي روستايي غيرقابل ترديد است و چنانچه در برنامه هاي توسعه به افزايش بهره وري آنان توجه شود مي توان گفت که به طور محسوس تغييرات مثبتي در توليد ملي به وجود خواهد آمد. زنان عليرغم موقعيت نامناسب اجتماعي نقش قابل توجهي را در جوامع کشورهاي در حال رشد بر عهده دارند.
اطلاعات موجود در منطقه خاورميانه نشان دهنده حمايت بسيار اندک و ضعيف از زنان روستايي درسياست ها و برنامه هاي توسعه اجتماعي، اقتصادي و وجود فاصله عظيم جنسيتي درميزان دسترسي آنان به قدرت و منابع موردنياز جهت دستيابي به امنيت غذايي، عرصه هاي سياسي، آموزشي، تکنولوژي، اعتبارات، تحقيقات، توسعه، خدمات و غيره است.
شناخت اين واقعيت که مشارکت زنان امري الزامي و اجتناب ناپذير است هميشه منجر به اين نمي شود که به آنان به عنوان بهره برداران از پروژه توجه شود به طوريکه دستيابي به منابعي همچون زمين، اعتبارات، تکنولوژي مناسب و آموزش همواره به گونه اي بوده که مانع شده است تا زنان بتوانند از تمامي توان خود به نحو احسن بهره برداري کنند. يکي ديگر از موانع مشارکت زنان روستائي در برنامه هاي ترويجي موانعي هستند که ريشه در مشکلات فرهنگي دارند. همچنين هنجارهاي اجتماعي موجود در برخي جوامع يکي ديگر از اين عوامل است که باعث محدوديت مشارکت زنان در فعاليت هاي اقتصادي شده است.
گفتني است، علي رغم قوانين موجود در مورد حقوق زنان و تامين اين حقوق از سوي دولتها و تاکيد فراوان بر بهره مندي يکسان مرد و زن از تسهيلات و اطلاعات موجود اجتماعي آنها از موقعيت حقوقي و عرفي مطلوبي برخوردار نيستند که در مورد زنان روستايي مسائلي همچون انکار مشارکت آنان در برنامه هاي توسعه روستايي، دستمزد پايين در مقايسه با مردان، عدم دسترسي به تسهيلات، اطلاعات و خدمات و ديگر موارد مشابه مويد اين مسئله است.
زنان در امور مختلف جوامع روستايي مشارکت دارند و نقش بسيار مهمي را درجريان توليد، اقتصاد در سطوح ملي و خانواده ايفا مي کنند، به طوري که مي توان آنان را کليد دست يابي به امنيت غذايي نام برد. در اين راستا براي آن که زنان بتوانند امکانات بالقوه خود را در ايجاد امنيت غذايي کامل کنند بايد مسائل و مشکلات آنان بيشتر بررسي شده و جايگاه آنان هر چه بيشتر دربرنامه هاي توسعه پايدار، سياست گذاري ها و تصميم گيري ها مدنظر قرار گيرد.
درصد بالاي سهم زنان روستايي در توليد محصولات گوناگون زراعي، دامي، صنايع دستي و تبديلي بيانگر اين نکته است که اين گروه نقش عمده اي در افزايش درآمد خانوارها و درآمدهاي ملي ايفا مي کنند. همچنين نتايج تحقيقات انجام شده در بيشتر کشورهاي در حال توسعه اعم از کشورهاي واقع در آفريقا، آسيا و آمريکاي لاتين نيز بيانگر آن است که زنان در کشورهاي آفريقايي بيش از 60 درصد، آسيايي 50 درصد و آمريکاي لاتين 40 درصد فعاليت هاي کلي مرتبط با توليد کشاورزي را برعهده دارند.
توسعه اشتغال زنان در توليدات کشاورزي نيز بيانگر نقش وضعيت اجتماعي و اقتصادي آنها مي باشد. عواملي مانند مالکيت، اندازه زمين هاي استيجاري، سامانه کشاورزي، نوع مديريت زمين، بازار نيروي کار، وضعيت سن و غيره بر روي ميزان مشارکت زنان در توليد غذا اثر مي گذارد. بنابراين با توجه به آگاهي هاي روز افزون نسبت به نقش زنان درفرآيند توليد و لزوم مشارکت گسترده تر آنان در روند توسعه اقتصادي و اجتماعي لازم است در سياست هاي نوين ملي، محلي و روستايي از فعاليت هاي آنان حمايت و پشتيباني به عمل آيد که در اين راستا رفع موانع و مشکلات موجود بسيار حائز اهميت است.
توجه برنامه ريزان به مسائل زنان نبايد به صورت شعار مطرح شود. براي برانداختن فقر، ساختن دنياي بهتر و زندگي انساني تر و همچنين رسيدن به سطوح ايده آل توسعه تنها راه ترويج وآموزش، تغيير نگرش جامعه نسبت به زن، مشارکت آنان و رعايت حقوق برابر براي آنها، بهبود بهداشت، تغذيه و روش هاي توليد کشاورزي مي باشد.
گفتني است، استفاده از تمام ظرفيت منابع انساني اعم از نيروي کار زنان و مردان در توليد جز با رفع تبعيض هاي موجود بر عليه زنان و مشارکت آنان در همه زمينه ها امکان پذير نخواهد شد. همچنين کشورهاي در حال توسعه براي نيل به توسعه ملي بيش ازهرچيز نياز به مشارکت فعال و موثر همه افراد جامعه به ويژه زنان روستايي دارند. تجارب متعدد نشان مي دهد که فقدان روحيه مشارکت در زنان يک جامعه فعاليت هاي اقتصادي و اجتماعي آن کشور را با مخاطرات گوناگون مواجه خواهد کرد و حتي ممکن است حرکتها و برنامه هاي بخش هاي مختلف اقتصادي را به ورطه تضاد و مقابله بکشاند.
در نهايت مي توان با تواناسازي زنان روستايي از طريق اشتغال باعث احياي روحيه آفرينش و نوآوري و با ايجاد تنوع و تعدد در مشاغل آنان موجب افزايش کيفيت بهره وري فعاليت هاي دختران و زنان در محيط هاي روستايي شد.


نسخه چاپي ارسال به دوستان