نسخه شماره 1745 - 1386/12/04 -

 اهميت انرژي هسته اي  
نويسنده : دکتر احمد قريب

چند شب قبل در يک مصاحبه تلويزيوني موضوع اهميت انرژي هسته اي يکي از سوالا ت مسوول برنامه بود.
از آنجائي که نگارنده طرف مصاحبه بود و از طرف ديگر اين سوال به ذهن بسياري  از مردم مي آيد لذا لا زم ديدم از طريق جرايد و البته به اختصار و در حوصله عمومي به آن بپردازم.
انرژي هسته اي از نظر توليد الکتريسيته، اگر به درستي و اصولي به توسعه تکنولوژي و بهره برداري آن پرداخته شود، انرژي نسبتا پاک، فراوان و ارزان با عمر نسبتا درازتر خواهد بود.
گرچه انرژي هاي تجديد پذير مثل باد و آفتاب بسيار تميزتر محسوب مي شوند ولي اولا  دسترسي و توسعه آن در همه جا ميسر نيست وهمچنين تا به امروز هزينه واحد توليد الکتريسيته از طريق انرژي هاي تجديد پذير در مقام مقايسه با انرژي هاي فسيلي و حتي هسته اي هنوز خيلي گرانتر است. اميد است تا آينده نه چندان دور تکنولوژي هاي بهره برداري از اين نوع انرژي ها نيز اقتصادي و قابل رقابت با بقيه منابع انرژي شود.
اهميت انرژي هسته اي وقتي بهتر درک مي  شود که دريابيم:
اولا  انرژي هاي فسيلي بسيار محدود  و روبه اتمام هستند.
ثانيا مواد فسيلي در زندگي امروز و فرداي بشر مصارف ديگري دارند که هم به لحاظ ارزش افزوده و هم به لحاظ نوع و کيفيت استفاده، اجتناب از آن غير ممکن است.
ثالثا سوزاندن آن به شکل هاي امروزي، محيط زيست را به شدت مخاطره آميز و نهايتا زندگي سالم را در سرتا سرزمين ناميسر مي گرداند.
رابعا با توضيحي که داده خواهد شد با استفاده از نسل هاي جديد راکتورهاي هسته اي شکاف عمر منابع انرژي هسته اي از مرز حدود 100 سال به هزاران سال خواهد رسيد.
خامسا با پيدايش زيربناهاي تکنولوژيکي، علمي و دانشگاهي و امکان بهره برداري از  انرژي هسته اي گداخت تمامي منابع هيدروژن، ليستيم و ... در سرتاسرگيتي بالقوه تبديل به منابع انرژي هسته اي مي شوند.
آنچه که در بالا  در مورد انرژي هسته اي گفته شد بخشي از فعاليت هاي آشکار آن است. بخش ديگري از بهره برداري هاي صلح آميز از انرژي هسته اي که ظاهرا مغفول مانده است، صدها نوع کاربردهاي متنوع در زندگي روزمره مردم و چرخش ساز وکار ناشي از آن است که مجموع اين بازدهي و پيشرفت ها حاصلي بيش از استحصال نيرو از اين منابع بزرگ خدادادي دارد.

ح است که سلسله اين تکنولوژي(هسته اي) و ريشه گرفتن آن در کشور و بردن آن به ميان مردم فقط بر مبناي  دانش، خرد ورزي، خردمندي، تلا ش مداوم و استراتژي مبتني بر واقعيات جهان داخل و خارج و حفظ منافع ملي ممکن و ميسراست. حصول به تکنولوژي هسته اي به جز تعامل با تمامي دانش پژوهان، دانشگاهيان و استفاده از تجارب کشورهائي که قبلا  اين راه را طي کرده اند ميسر نيست.
نابرده رنج گنج ميسر نمي شود
مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد
اين اهميت براساس آمار وارقام به طور مختصر به شرح زير است:
براساس گزارش هاي رسمي آژانس بين المللي انرژي اتمي به استناد منابع تورم، ذخيره محاسبه شدن قطعي جهاني اورانيم با قيمت کمتر از 80 دلا ر براي هر کيلو حداقل ده ميليون تن است.
چنانچه در نظر گيريم هر راکتور يک هزار مگاواتي 50 سال عمر کند و هرسال 200 تن اورانيم مصرف کند حداقل براي مصرف يک هزار راکتور حرارتي براي مدت فوق ذخيره موجود است. چنانچه ذخاير جديد وانواع ديگر به آن اضافه شود، اين زمان تا 2 يا 3 برابر نهايتا افزايش خواهد يافت. ولي چنانچه راکتورهاي نسل سوم وچهارم از نوع سريع وزاينده مورد استفاده قرار گيرند، عمر اين منابع راديواکتيو تا 200 برابر يا عملا  تا چند هزار سال (با ظرفيت بهره برداري سالا نه 400 گيگاوات الکتريسيته) افزايش خواهد يافت.
اکنون متجاوز از يک صد کشور به طريقي در توليد و خدمات منابع انرژي هسته اي، ساخت، طراحي و فراهم سازي تکنولوژي هاي هسته اي و همچنين بهره برداري از نيروگاه هاي هسته اي و خيلي از محصولا ت و مصارف اين انرژي به طور تجاري و سودآور مشغول کارند. در حال حاضر 435 نيروگاه هسته اي قدرت با ظرفيت 370 گيگاوات برق برابر با حدود 16 درصد کل برق توليدي پهنه جهاني در 31 کشور مشغول فعاليت هستند. طراحي، ساخت، بهره برداري از راکتورهاي بزرگ قدرت و 12000 سال تجربه کارگرداني اين راکتورها سرمايه بزرگ محسوب مي شود.
امروزه سوخت اين نيروگاه ها از حدود 50 معدن، 70 واحد توليد کيک زرد و بيش از 250 واحد تبديل، غني سازي، ساخت سوخت و بسياري از خدمات مرتبط به استفاده از اين سوخت ها در ده ها کشور بزرگ و کوچک تامين مي گردد. در سال هاي اخير برخي از راه هاي تامين سوخت غيرمتعارف نيز به آمار فوق اضافه شده است.
بهره برداري از 700 راکتور تحقيقاتي، تعداد بيشماري از انواع شتاب دهنده هاي کوچک تا غول پيکر، هزاران سيستم پرتو فرآوري، ده ها هزار دستگاه هاي تصويربرداري هسته اي، صدها هزار وسائل پزشکي هسته اي، کاربردهاي کشاورزي، صنعتي، بهداشتي، بهبود مواد، بهبود نژاد دام ها، کاهش آفات زراعتي، باغي، دامي و... همه و همه از جمله بخش هايي از نيمه بدنه غيرپنهان تکنولوژي هسته اي هستند. حجم معادلا ت مربوط به ساخت نيروگاه ها و فعاليت تامين سوخت آنها هر يک سالا نه از چندين ده ميليارد دلا ر تجاوز مي کند. حجم معادلا ت مربوط به استفاده هاي مستقيم مردمي به غير از توليد برق در هر يک از کشورهاي پيشرفته حدود يکصد ميليارد دلا ر در سال بالغ مي شود.
براي روشن شدن بيشتر اهميت انرژي هسته اي، در نظر گيريم که يک نيروگاه هزار مگاواتي براي توليد نيرو و انرژي چنانچه از نوع زغالي باشد 2/5 ميليون تن زغال سنگ يا 1/6 ميليون تن نفت (ده ميليون بشکه) يا 1/5 ميليون متر مکعب گاز يا 200-150 تن اورانيوم طبيعي (25 تن اورانيوم غني شده 3 درصد) يا چنانچه نيروگاه از نوع انرژي هسته اي گداخته باشد سالا نه به 150 کيلوگرم روتريم و 400 کيلوگرم ليتيم نيازمند است. با يک حساب سرانگشتي اگر قيمت نفت را 50 دلا ر براي هر بشکه در نظر گيريم قيمت انرژي هسته اي که اکنون سالا نه در جهان توليد مي شود برابر خواهد بود با:
انرژي جايگزين هسته اي معادل ميليون بشکه نفت در سال 3700=MB 10 *GWe 370
قيمت انرژي جايگزين هسته اي به جاي نفت بر حسب ميليون دلا ر در سال  185000=50*3700
فراموش نشود که اکنون کشورهايي هستند که در اکثر يا تمامي زمينه ها، علوم و صنايع هسته اي خود را توسعه داده و هم اين که استقلا ل خود را به طور نسبي حفظ کرده اند. مسلما با سياست هاي مدبرانه مي شود اين هدف را حاصل کرد.

 


نسخه چاپي ارسال به دوستان