روز 16 آذر داراي چه ويژگي هايي است که شايسته قرارگرفتن به عنوان نماد تحرک و پويايي جامعه دانشگاهي شناخته شده است؟
واقعه 16 آذر سال 1332 در حالي رخ داد که خفقان و اضطراب ناشي از شرايط کودتاي نظامي (28مرداد) هراس و دلهره را فضاي غالب کشور ساخته بود و در وضعيتي که به نظر هيچ قشر و نيرويي اعم از احزاب سياسي و نخبگان جامعه ياراي ايستادگي و نشان دادن عکس العمل در مقابل سرکوب خشونت آميز حکومت را نداشتند، اين دانشجويان بودند که با غلبه بر اين شرايط و با برپايي تظاهرات و بلندکردن صداي اعتراض خود، نمايشي مقتدرانه از روحيه ظلم ستيز و سلطه ناپذير ملت ايران برپا داشتند و با نثار سه شهيد اهورايي، خشم فروخورده مردم را در برابر استبداد نشان دادند.
هر چه نقش روحانيون و روشنفکران ديني و ملي در جنبش هاي آزادي خواهانه و بيدارگر ملت ايران در عصر مشروطيت و دهه هاي پس از آن برجسته و پررنگ است، تاثير بروز و حيات جرياني با عنوان "جنبش دانشجويي" در فرازهايي از تاريخ اين سرزمين  در 50 سال اخير  در پيشبرد و سرنوشت سازي حرکت هاي آرمان خواهانه و ضداستبدادي ملت ايران نيز روشن و بدون ترديد است.
کارکرد مثبت اين جنبش در مقاطع حساس و سرنوشت سازي چون آذر 32 و بهمن 57 و آبان 58 تعيين کننده و فراموش نشدني است. بنابراين 16 آذر نشاني از روحيه آزاده و بدون واهمه جنبش دانشجويي و گواهي بر ضديتش با هر آنچه کشور را از مسير تعالي و عزتمندي دور کند است.
روزي که لحظه به لحظه آن مملو از سپاس و ستايش ملت ايران بابت همراهي ها و فداکاري هاي جنبش دانشجويي در خط مقدم مبارزه براي استقلال، آزادي و سربلندي کشور است.
ليکن با وجود برخورداري از چنين سابقه درخشاني که در کمتر قشري با اين استمرار سطح اثرگذاري ديده مي شود، سياسيون کشور ما با هر گرايش و عنواني که تحت لواي آن انجام وظيفه مي کنند، در مورد فعاليت سياسي اين جنبش به دور از قيد و بندهاي آلاينده ترديد دارند.
به عبارت ديگر اين مسئله که آيا دانشجويان مي توانند و بايد فارغ از محدوديت هاي تصنعي در موضع گيري هاي سياسي خود مستقل عمل کنند و اينکه حيطه اين فعاليت تا کجا مي تواند باشد، همواره با تفاسير متفاوت و ناهمگوني روبرو بوده و نظام سياسي کشور همواره با احتياط و ملاحظه در قبال اين جنبش و فعالين آن برخورد داشته اند که عموما خوشايند طرفين نبوده است.از بزرگترين رسالت هاي تشکل هاي دانشجويي ايجاد فضاي انتقادي در مورد منش و عملکرد حاکميت در چارچوب قوانين و در کليه بخش هاست که اين مسئوليت بايدبه دور از برخورد گزينشي در مورد برنامه ها و تنها با معيار حداکثرسازي منافع ملي و مصالح ميهني صورت گيرد. فراهم کردن شرايط مساعد و امن براي پرسشگري و نقادي در محيط هاي دانشگاهي و نيز بالا بردن آستانه تحمل مسئولين و مديران کشور در برابر اين امر، پرهيز دادن آنان از موضع گيري هاي آشفته و انفعالي و سوق دادن آنان به سمت تمرکز و حساسيت روي گفتارها و رفتارهايشان را باعث مي شود. برخي از مديران ما با بهانه هاي گوناگون از جمله اينکه ايجاد فضاي انتقادي مانع از کارکرد بهينه مي شود و انگيزه بهبود امور را از بين مي برد، از ظهور و تعميق اين جنبه جنبش دانشجويي ممانعت به عمل مي آورند يا آن را به مسيرهاي ساختگي و دلبخواه منحرف مي سازند. در حالي که اين جنبش با توجه به جايگاه و اعتبار بالايي که به جهت قدرت ذاتي ادراک و انديشه بدنه خود از آن برخوردار است مي تواند به منزله شاخص و معيار کسب امتياز عملکرد متوليان از سوي افکار عمومي جامعه قرار بگيرد. در مقابل نيز اين جنبش بايد معيارهاي مشخص و حدود تعيين شده اي را در عرصه هاي داخلي و خارجي براي نشان دادن واکنش داشته باشد تا به گمانه ها و حواشي در مورد اين مساله دامن زده نشود. يکي از بزرگترين عوامل ارجحيت و قابليت جنبش دانشجويي براي اثرگذاري بر شيوه هاي اجرايي اين است که فعالين آن اقل وابستگي سياسي و اقتصادي را به منافع جناحي و گروهي دارند و در کمتر حالتي مي توان نسبت به اقدامات و موضع گيري هاي آنان صفت "اداي دين" اطلاق کرد. اين عامل در کنار برخورداري حداکثري از سلامت نفس و بري بودن از دغدغه هاي دنيوي باعث شده تا جنبش دانشجويي مناسبترين گزينه براي روشنگري در مورد کج روي ها و مفاسد باشد. هر گاه که جنبش دانشجويي از اين عامل به معناي واقعي بهره برده و آنرا با راهکار منطقي و عقلايي بروز داده، توانسته است با جلب اعتماد افکار عمومي به "جهت دهي" و "جلوداري" در تحرکات اجتماعي بپردازد که نمونه بارز آن در آفرينش حماسه دوم خرداد 76 جلوه گر شد. بنابراين دانشجويان بايد با خودداري از وامداري و غلطيدن به جايگاه هواداري و فرمانبرداري مطلق از اردوگاه هاي سياسي حاکم و غيرحاکم، از ايفاي نقش "سيم خاردار" يا "معبر" براي اين جريانات در عرصه جامعه پرهيز کنند. بزرگداشت مقام دانشجو فرصت مغتنمي است تا جامعه دانشگاهي کشور بر خلاف کساني که خاموشي و عدم مداخله آنان در تعاملات سياسي را طالبند و آنها که نگاه ابزاري و آلت دستي به ايشان دارند و در يک کلام جنبش دانشجويي را خنثي و بي رمق مي پسندند، ايفاي نقش بدون جايگزين خود را در صحنه آگاهي بخشي و واقع نمايي به رخ بکشد.