بعد از گذشت حدود 10روز از ترور بي نظيربوتو در راولپندي، احزاب مخالف دولت پاکستان با ادبيات جديدي در عرصه سياست پاکستان به نام «تشکيل دولت ملي» فعاليت هاي حزبي خود را ساماندهي کرده اند.
از ابتداي اعلام زمان انتخابات تاکنون پنج عبارت سياسي را مي توان در بين احزاب سياسي مخالف دولت در دو مرحله تشخيص داد که از عبارت «کناره گيري مشرف از قدرت» آغاز شد و هم اکنون در مرحله بکارگيري عبارت «تشکيل دولت ملي» است.
مرحله اول
1- کناره گيري مشرف از قدرت
همزمان با ورود بي نظير بوتو رهبر فقيد حزب مردم به پاکستان و رويارويي با «پرويز مشرف» عبارت «کناره گيري مشرف از قدرت» مورد استفاده احزاب مخالف دولت به ويژه رهبر حزب مردم قرار گرفت.
بي نظير بوتو در حالي که روز به روز محبوبيتش در داخل پاکستان افزايش مي يافت، به تدريج به جاي سهم گرفتن از قدرت - بر اساس توافق قبلي با رييس جمهوري پاکستان - به سمت کسب مطلق قدرت حرکت کرد.
تا آن زمان بازگيران اين صحنه خانم بوتو و مشرف بودند، اما با افزايش فشار بوتو به زيرساخت هاي قدرت مشرف، وي محمد نواز شريف را- به رغم ميل باطني خود - وارد عرصه سياست پاکستان کرد و با ورود نواز و همچنين کناره گيري مشرف از فرماندهي ارتش، خانم بوتو تا حدودي عبارت «کناره گيري از قدرت» را کنار گذارد.
2- تحريم انتخابات
همزمان با کناره گيري مشرف از فرماندهي کل ارتش پاکستان، موضوع انتخابات و يا تحريم، به مساله اصلي احزاب مخالف تبديل شد.
در حالي که بسياري از احزاب مخالف، مايل به شرکت در انتخابات نبودند، تشويق دولت از يکسو و رايزني هاي گسترده دولت هاي غربي و عربي با دو حزب مسلم ليگ (شاخه نواز) و حزب مردم براي شرکت در انتخابات، بالاخره اين دو حزب عمده پاکستان پذيرفتند که با همين شرايط در انتخابات پارلماني شرکت کنند.
3- شرکت در انتخابات
در حالي که قبل از انتخابات، احزاب مخالف دولت به ويژه احزاب مردم و شاخه نواز مسلم ليگ از ادبيات «تحريم «براي مقابله با سياست هاي مشرف استفاده مي کردند به تدريج حضور در انتخابات پارلماني را پذيرفتند.
هرچند اين پذيرش با شکاف در بين احزاب مخالف همراه شد اما حرکت حزب مردم و شاخه نواز مسلم ليگ در پاسخ مثبت براي شرکت در انتخابات حتي با اعلام «حق تحفظ» از نگاه ناظران سياسي، عملگرايي حزبي رهبران اين دو حزب را نمايان کرد.
درشرايطي که «بي نظيربوتو» و «محمد نواز شريف» به برنامه هاي انتخاباتي خود مشغول بودند بخشي از مجلس متحده عمل (ام.ام.اي) مانند «قاضي حسين احمد» رهبر حزب جماعت اسلامي در جنبش احزاب دمکراتيک مخالف دولت (اي.پي.دي.ام) حضور داشتتند و انتخابات را تحريم کردند و بخش ديگر اين تشکل سياسي مانند حزب جمعيت علماي اسلام (شاخه فضل) بطور قاطع از شرکت در انتخابات سخن مي گفت.
اين شکاف در بقيه احزاب و گروههاي سياسي عمده نيز وجود داشت و رهبران حزبي ايالتي با شوراي مرکزي حزب متبوع خود در شرکت در انتخابات يا تحريم آن وحدت نظر نداشتند.
با اين شرايط،آرايش سياسي در بين احزاب موافق و مخالف برگزاري انتخابات از يکسو و اصرار دولت بر برگزاري انتخابات در هشتم ژانويه (18دي86) فضاي بطور نسبي مساعدي را براي احزاب شرکت کننده در انتخابات ايجاد کرد.
4- تقلب در انتخابات
اعلام شرکت در انتخابات از سوي احزاب مردم و شاخه نواز شريف به معناي سکوت اين دو حزب در مقابل دولت نبود.
بي نظير بوتو و نواز شريف در اين مقطع در اظهارات خود بارها از وجود زمينه هاي تقلب در انتخابات اظهار نگراني کردند.
احزاب مردم و شاخه نواز مسلم ليگ بر اين اعتقاد بودند که دولت «ميان محمد سومرو» نخست وزير موقت پاکستان،ادامه دهنده حزب مسلم ليگ (شاخه قائد اعظم) است و با توجه به دشمني هاي ريشه دار اين حزب با حزب مردم و تا حدودي شاخه نواز مسلم ليگ، امکان ندارد که انتخابات در فضايي سالم و آزاد برگزار شود.
بي نظير بوتو به دفعات متعدد در سخنراني هاي خود از تقلب احتمالي در انتخابات سخن گفت و اعضاي کميسيون انتخابات فدرال را به عامل بودن از سوي مسلم ليگ قائد اعظم متهم کرد.
اين نوع ادبيات از سوي نواز شريف، رهبر شاخه نواز مسلم ليگ و البته برخي ديگر از احزاب کوچک تر مانند جنبش متحد قومي، تحريک انصاف و جماعت اسلامي بکار گرفته شد.
ترور بي نظير بوتو در 27دسامبر 2007 (ششم دي 86) آغاز مرحله دوم و شکل گيري فضاي متفاوت از مرحله اول بود.
درحالي که در مرحله اول بي نظير بوتو، نواز شريف و مشرف اضلاع اين مثلث را تشکيل مي دادند، به يکباره ترور بوتو تا حدودي نواز شريف را در ثقل توجه دولت مشرف قرار داد.
5- تشکيل دولت ملي
ناآرامي هاي بعد از حادثه ترور بوتو در شهرهاي مختلف پاکستان، دولت وادار کرد تا انتخابات هشتم ژانويه را به تاريخ ديگري موکول کند.
کميسيون انتخابات با استناد به تخريب حوزه هاي اخذ راي و ناامني هاي موجود، اعلام کرد که انتخابات مجالس ملي و ايالتي در 18فوريه ( 29بهمن) برگزار مي شود.
پذيرش اين تاخير از سوي احزاب مردم - با رهبري جديد - و شاخه نواز مسلم ليگ البته سخت بود اما در همان ابتداي اعلام اين تاريخ از سوي دولت، بلافاصله نواز شريف براي شرکت در انتخابات اعلام آمادگي کرد، هرچند حزب مردم نيز با وجود مانور سياسي مبني بر مخالفت با اين تاخير، اعلام کرد که در انتخابات شرکت خواهد کرد.
اعلام حصور در انتخابات از سوي نواز شريف از سوي ناظران سياسي مسايل پاکستان نوعي نشان دادن استقلال شاخه نواز مسلم ليگ از حزب مردم بود.
قبل از ترور بي نظير بوتو، نواز شريف در سايه خانم بوتو حرکت مي کرد و در بيشتر مواضع، با وي همراه بود.
حتي بعد از ترور بي نظير بوتو، نواز وي را «خواهر شهيد نواز» ناميد.
همين امر باعث شده بود که حزب مسلم ليگ قائد اعظم نواز شريف را براي همنوايي با حزب مردم، مورد سرزنش قرار دهد.
اما بتدريج عملگرايي نواز شريف باعث شد تا وي براي نشان دادن استقلال خود اعلام کند که شاخه نواز مسلم ليگ فقط در پيشبرد طرح دمکراسي در پاکستان با حزب مردم همکاري مي کند و قرار نيست با اين حزب ائتلاف کند.
ترور بوتو تحولي ديگر را نيز در بين احزاب ايجاد کرد به اين دليل که انگشت اتهام اين حادثه بلافاصله از سوي برخي احزاب مخالف به ويژه حزب مردم به سمت مشرف و سازمان هاي اطلاعاتي نشانه رفت و آنها به عنوان متهمان اين ترور معرفي شدند.
اين مساله مشروعيت دولت مشرف را تا حدودي خدشه دار کرد و به تدريج احزاب براي برخورد با دولت مشرف از عبارت «دولت ملي» استفاده کردند.