در حالي که ايران به عنوان يکي از 10 کشور برتر در ساخت سد و نيروگاه ها در کل جهان شناخته شده است، اما طي 2 سال اخير و به دنبال برخي ناملايمات جوي همچون سرماي شديد زمستاني و خشکسالي تابستان شرايطي را ايجاد کرده است تا يکي از برترين هاي سدسازي دنيا براي تامين برق و آب مورد نياز خود با مشکل مواجه شود.
هرچند که با وجود اين مشکلات اما مسوولان همواره بر عدم خاموشي هاي گسترده در کشور و عدم سهميه بندي آب در کشور تاکيد مي کنند، اما به نظر مي رسد بحث بر سر ساخت سازه هاي برق - آبي به عنوان تنها گزينه متخصصان ايراني براي گذر از اين بحران روي ميز آنها گشوده است. به اين جهت است که وزارت نيرو با ساخت سدهاي بزرگ و ايجاد تجهيزات نيروگاه هاي برق - آبي در کنار آنها سعي کرده تا براي رفع چنين بحران هايي تدبير لازم را بينديشد.
البته طي سال هاي گذشته و با استناد بر اين امر چندين پروژه برق  آبي در کشور ساخته شده و طرح هاي جديدي هم در دست اجراست و حتي در حال تعريف دارد.
البته بحث تامين منابع مالي و کمبود اعتبارات براي اجراي طرح هاي بزرگ سد و نيروگاهي نيز در کنار نبود سيمان براي اتمام کار و ساير موانع پيش رو جملگي موجب شده تا اهميت اين نيرو گاهها و سد ها براي تامين آب و نگهداري ته مانده رودخانه هاي کشور ضروري باشد. شايد اين امر نيز زماني ملموس تر شد که شرکت توسعه منابع آب و نيروي ايران به عنوان بزرگ ترين کارفرماي پروژه هاي برق - آبي ايران ميزبان  دومين کنفرانس ملي سد و نيروگاه هاي برق - آبي ; اين کنفرانس را درست در زماني برگزار کرد که شرايط آماري کشور خبر از کاهش حجم سدهاي بزرگ کشور و به تبع آن کاهش حجم توليد برق چنين نيروگاه هايي مي داد.
هرچند که هيچ  يک از مسوولان  تا آن زمان حاضر نشدند  کاهش حجم آب پشت سدهاي بزرگ کشور را به دنبال  توليد حداکثري زمستانه تاييد کنند  اما در ميان تمامي  اظهاراتشان کمبود توليد  در تابستان مشهود بود، اما هم اکنون و با گذشت سه ماهه ابتداي سال و افزايش  هوا  پيش بيني هاي اوليه بر کاهش توليد  نيروگاه هايي بزرگ همچون کارون3 ; شهيد عباسپور و... قطعي شده و معاون وزير نيرو در امور برق به طور رسمي کمبود توليد برق در تابستان و به تبع آن خاموشي ها را تاييد مي کند.
در شرايط فعلي که از نظر مسوولان سرمايه گذاري دولتي کفاف طرح هاي برق - آبي را نمي دهد و همچنين شرايط کشور نيازمند حضور سرمايه گذاران داخلي و خارجي است با دکتر عباس علي آبادي، مشاور عالي وزير نيرو و مدير عامل شرکت توسعه منابع آب و نيروي ايران به گفت وگو پرداخته ايم تا در جريان تحولات اخير و آينده بخش برق-آبي کشور باشيم.
به نظر مي رسد شرکت توسعه منابع آب و نيروي ايران به عنوان بزرگ ترين کارفرماي پروژه هاي نيروگاهي و سدسازي، هدف خاصي را از برگزاري دومين کنفرانس ملي نيروگاه هاي برق-آبي دنبال مي کند.
بله، کنفرانس ملي نيروگاه هاي برق-آبي در حقيقت يک فرصت است براي تمام کساني که در پروژه هاي نيروگاه هاي برق- آبي فعاليت مي کنند تا با ارائه توانمندي هاي خود از ساير استعدادها و توانمندي هاي شرکت هاي ديگر آشنا شوند.
البته آنچه که اهميت اين کنفرانس را دو چندان مي کند، اين امر است که در کنار کنفرانس برنامه هاي آموزشي براي ارتقاي سطح کيفي کساني که در اين صنعت فعاليت مي کنند، برگزار مي شود که در نوع خود کامل ترين تجربه را در اين صنعت در اختيار متخصصان داخلي قرار مي دهد.
به طور کلي اين امر اقدامي است براي مديريت دانش کشور که اگر در ساير بخش هاي صنعتي کشور نيز دنبال شود، مي تواند بسيار مفيد بوده و موجبات ارتقاي دانش و همچنين شناخت چالش ها و نقص هاي موجود را فراهم کند.
عمده مشکل شرکت هاي پيمانکار پروژه هاي
برق - آبي کشور چيست؟
واضح است که صنعت سدسازي و به ويژه صنعت ساخت پروژه هاي برق - آبي که در حال حاضر بيشترين نقش و تاثير را در توليد مخازن آبي کشور دارد، نيازمند توجه جدي تر نسبت به آنچه که قبلا اعمال مي شده هستند، چرا که ايران کشوري است که از نظر ميزان بارش در مقايسه با متوسط دنيا در يک حد بسيار کمي قرار دارد. در ايران سرانه آب تجديدپذير به ازاي هر نفر ايراني حدود 2 هزار متر مکعب در سال است، در حالي که متوسط جهاني آن حدود 8 هزار متر مکعب است.
در ساير کشورها اين ميزان چقدر است؟
در حالي که متوسط جهاني 8 هزار متر مکعب است، در آمريکا 18-17 هزار مترمکعب نيز افزايش پيدا مي کند و در آفريقا که فکر مي کنيم منطقه کم آبي است، بيشتر از 5 هزار مترمکعب سرانه اي است که گزارش مي شود.
درباره مشکلات پيمانکاران مي فرموديد.
با توجه به اين شرايط، از همه بدتر اين است که از تمامي حجم نزولات آسماني دوسوم اين ميزان تنها در يک سوم مساحت کشور ما واقع شده و ما لازم داريم تا اين آب را جمع آوري کرده و به ميزان مناسب، با توجه به پراکندگي جمعيت و استفاده موثرتر، آمايش سرزمين آب و انرژي را به نحوي مطلوب تر در اختيار مردم قرار دهيم.
بنابراين صنعت سدسازي را بايد توسعه داد چرا که کشوري هستيم که باوجود کم بودن ميزان بارش آب چون کوهستاني هستيم، وجود پتانسيل هاي کوهستاني موجب شده ما از ظرفيت خوبي در توليد انرژي برق- آبي بهره مند شويم.
کشوري هستيم روبه رشد و توسعه و نيازمند انرژي، آب و انرژي هم که مولفه اصلي توسعه هستند هر دو به وسيله دانش سدسازي قابل تحصيل است لذا مسوولان بايد بيشتر توجه کنند تا 60 هزار گيگاوات ساعت انرژي برق- آبي در دسترس را از حالت بالقوه به بالفعل تبديل کنيم.
در حال حاضر چند درصد از انرژي کشور از طريق نيروگاه هاي برق - آبي تامين مي شود؟
در حال حاضر تنها 10 درصد نياز کشور را از طريق برق - آبي تامين مي کنيم که مي شود اين رقم را تا 30 درصد در مقابل حجم توليد فعلي افزايش داد و همچنين مي شود حجم مخازن را از حدود فعلي نيز تا 30 برابر افزايش داد که به نظر مي رسد بيشترين سهم را سدهايي برعهده خواهند داشت که حالت برق - آبي دارند.
درخواست شما در اين باره از دولت چيست؟
هدف ما اين است که از مسوولان بخواهيم حمايت هاي لازم را از اين صنعت داشته باشند تا مشاوران، پيمانکاران و در کل کساني که در بخش سد و نيروگاه فعال هستند بتوانند با حمايت دولت نقش موثرتري در توسعه اين صنعت ايفا کنند.
برخي از پروژه هاي سد و نيروگاه سازي با توجه به کمبود سيمان و ميلگرد در حال نيمه تعطيل يا به صورت بسيار کند پيش مي روند براي رفع اين مشکل چه اقدامي انجام خواهيد داد؟
به هر حال حجم پروژه هاي در دست اجراي کشور شايد بيشتر از توان ظرفيت  هاي داخل کشور باشد لذا اين شرايط اقتضا مي کند که توجه سرمايه گذاران داخلي و خارجي به اين صنعت جلب شود.
از سوي ديگر از آنجا که اين صنعت، صنعتي است فوق العاده سودمند هم در بعد مادي و هم در بعد معنوي و تامين نياز اوليه همه انسان ها دغدغه اصلي مسوولان اين بخش نيز هست. بنابراين براي رفع اين مشکل که نيمي از آن را تاييد مي کنم بايد توان و کار کارشناسي بيشتري انجام شود و اقدامات اساسي تري انجام گيرد.
به اين جهت به نظر مي رسد بايد توان دولت و مسوولان را به کمک گرفت و بيش از توان دولت به فکر توان سرمايه گذاران غيردولتي (بخش خصوصي) باشيم و بايد به اين منابع اتکا کرد البته تمام توانمان را عزم کرديم تا بتوانيم از اين منابع استفاده بيشتري کنيم.
در اين راستا در دولت برنامه جديدي براي ساخت طرح هاي نيروگاهي در حال بررسي است؟
بله، پروژه ساخت 17 هزار مگاوات نيروگاه برق-آبي جديد در کشور در حال بررسي است که مي تواند 30 درصد انرژي برق-آبي کشور را تامين کند.
البته ساخت نيروگاه هاي جديد و تامين انرژي براي گذر از بحران تامين آب و انرژي به حدي است که مي توان ادعا کرد که يک سوم انرژي مورد نياز کشور را مي توان از محل انرژي هاي برق-آبي تامين کرد.
در کنار اين امر يک بررسي ساده نشان داده است که در تمامي نقاطي که پروژه هاي سدسازي به اجرا درآمده مناطق به لحاظ توسعه اجتماعي و اقتصادي تحولات عظيمي را شاهد بوده اند که اين يک نقطه ممتاز در صنعت به شمار مي آيد.
وضعيت کشور از لحاظ نيروگاه ها چگونه است؟
تا دهه 40 نزديک به 35 درصد ظرفيت برق کشور از طريق برق-آبي تامين مي شد با توسعه نيروگاه هاي حرارتي در کشور اين ظرفيت تا 14/5 درصد نيز کاهش يافت در سال 75 نيز با وارد مدار شدن نيروگاه کارون 3، کرخه، مسجدسليمان ظرفيت تا 14/7 درصد افزايش يافت.
در حال حاضر 39/7 درصد ظرفيت براي کشور از طريق نيروگاه هاي بخار، 16/7 درصد سيکل ترکيبي و 0/3 درصد از نيروگاه هاي ديزلي تامين مي شود، اين درحالي است که اگر نيروگاه  گتوند با 2 هزار مگاوات، کارون 4 با هزار مگاوات، سياه بيشه با هزار مگاوات، سميره با 480 مگاوات، رودبار لرستان با 450 مگاوات و طرح توسعه نيروگاه مسجدسليمان که آخرين واحد آن تا 2 ماه آينده وارد مدار توليد مي شود و نيز با احتساب نيروگاه هاي برق-آبي کوچک و متوسط در دست اجرا که وارد مدار خواهند شد قطعا ظرفيت از 7 هزار مگاوات به 12 هزار مگاوات افزايش خواهد يافت که اين ميزان رقم بسيار مناسبي است.
يعني با لحاظ شدن اين نيروگاه هاي جديد 30 درصد انرژي برق از طريق برق-آبي تامين مي شود؟
در صورتي که 17 هزار مگاوات نيروگاه هاي برق - آبي در دست مطالعه نظير سد بختياري، با سرمايه گذاري هايي که صورت مي گيرد به مدار وارد شوند قطعا ظرفيت نيروگاه هاي برق -آبي به حدي مي رسد که 30 درصد از انرژي برق کشور را بتوان با شرايط نياز فعلي کشور تامين کرد که اين رقم معادل 20 هزار ميليون ليتر صرفه جويي در گازوئيل و معادل همين ميزان متر مکعب در گاز است.
در آخرين جلسه ديدار وزير نيرو با هيات روسي مذاکره کننده در تهران، بحث هايي درباره افزايش همکاري هاي ايران در تاجيکستان براي ايجاد ظرفيت هاي جديد سدسازي و نيروگاهي شد، شما چشم انداز حضور پيمانکاران ايراني در پروژه هاي برق- آبي خارج از کشور را چگونه ارزيابي مي کنيد؟
طي سال هاي گذشته فعاليت در زمينه سد و نيروگاه سازي در کشور اين امکان را فراهم کرده که علاوه بر تامين نياز داخل بتوانيم در سطح بين المللي حاضر شده و نقش ايفا کنيم که اين امر هم از جنبه فني و هم از جنبه اقتصادي براي پيمانکاران ما اهميت دارد. بنابراين هر جا که اين فرصت فراهم شود نبايد از دست داد و بايد از آن استفاده کرد. درباره تاجيکستان هم علاوه بر اينکه قرابت فرهنگي با ما دارد و همچنين از لحاظ زباني نيز اشتراکاتي را با يکديگر داريم.
تاجيکستان کشوري است فوق العاده مستعد براي صنعت سدسازي و کوهستاني که نزديک به 70 درصد آب منطقه آسيا در کوهستان هاي اين منطقه انباشته شده و از يخچال هاي مناطق کوهستاني تاجيکستان تامين مي شود بنابراين چنانچه تعاملات لازم فراهم شود پيمانکاران ايراني با تجربه خوبشان مي توانند در اين منطقه حضور فعالي داشته باشند. البته در حال حاضر پيمانکاران ايراني در اين منطقه پروژه ساخت سد سنگ توده 2 را در حال اجرا دارند و اميدواريم بتوانيم پروژه هاي ديگر را نيز در اختيار بگيريم.
پروژه جديدتري هم تعريف شده است؟
طرح هاي متعددي براي آن منطقه تعريف شده که بايد بتوانيم در آن حوزه فعاليت کنيم. مهم ترين مشکل در آنجا هم تامين مالي است طرح هاي سدسازي طرح هاي بزرگي هستند و منابع مالي بسياري را به خودشان اختصاص مي دهند و از همه مهم تر اينکه دوره اي که اين سرمايه ها فرصت بازگشت پيدا مي کنند و مي توانند سود بدهند طولاني تر از ساير پروژه ها است اما فوق العاده پربازده و اثربخش است و از جمله طرح هاي زيرساختي و اثربخشي هر کشوري به حساب مي آيد و بنابراين نمي شود از آنها گذشت و بايد به آنها پرداخت.
آقاي دکتر، براساس آمار موجود و باتوجه به کاهش حجم آب مخازن برخي از سدهاي کشور از جمله کارون3، به نظر مي رسد ظرفيت توليدي اين نيروگاه ها در تابستان محقق نشود. اين مطلب را تاييد مي کنيد؟
به هرحال نيروگاه هاي برق- آبي، تابع آب هستند.
يعني دستور شفاهي وزير براي توليد حداکثري در زمستان، دليل اين امر نيست؟
نه، نيروگاه هاي برق- آبي باتوجه به بارش باران مي توانند برق توليد کنند. اتفاقي که طي 2 سال گذشته افتاد، يعني هم سرماي زمستان گذشته و خشکسالي امسال طي 50 سال گذشته در کشور تجربه نشده بود و اين براي اولين بار است که اين امر را تجربه مي کنيم.
مجموعه گزارشات حاکي از اين است که اين اتفاق نادر تکرارش خيلي کم است، مثل سيلاب هاي چندين سال گذشته که وضعيت استثنايي است و بايد از آن عبور کرد.
مزيت کارون3 و طرح هاي ديگر ايجاد کردن اين است که ما توانستيم از سيلاب هايي که در سنوات گذشته جمع آوري کرده بوديم هم زمستان گذشته به مردم خدمت فراواني برسانيم. از اين لحاظ که توانستيم برق توليد کنيم و جلوگيري کنيم، از تلفات انساني در بخش هاي مختلف مملکت از اين لحاظ که زمستان گذشته به دليل کمبود گاز و همچنين سرماي هوا نيروگاه هاي حرارتي نمي توانستند نياز کشور را تامين کنند و اين نيروگاه هاي برق - آبي بودند که توانستند با تمام ظرفيت نياز مملکت را تامين و کشور را از اين بحران نجات دهند.
پس تکليف تابستان امسال چگونه است؟
براي تابستان امسال هم به مردم و مخصوصا مردم خوزستان اين نويد را مي دهم که مخازن سد خوزستان و رودخانه کارون به خوبي خواهند توانست با مديريت صحيح حتي تا 2 سال آينده خشکسالي را پاسخگو باشند و نياز مردم را تامين کنند و همچنين از حيث توليد برق هم کماکان در اختيار شبکه است و نياز موجود را تامين مي کند که اين امر به معناي آن است که هيچ کدام از نيروگاه هاي فعال کشور از مدار خارج نخواهند شد و تنها چيزي که مهم است، مديريت صحيح مخازن است که بايد به صورت کاملا صحيح انجام گيرد.
شما در حالي مديريت را اصلي ترين عامل خروج از اين بحران عنوان مي کنيد که طبق آخرين گزارش مرکز پژوهش هاي مجلس درباره قطعي و کمبود برق در تابستان گذشته، مهم ترين علت وقوع چنين حوادثي در کشور عدم مديريت بر منابع نيرو و انرژي کشور عنوان شده بود، بنابراين چگونه مي توان مطمئن بود که با شرايط ويژه فعلي براي تابستان مشکلي پيش نمي آيد؟
اين تفسير، تفسير کارشناسي است و متخصصان و کارشناسان روي آن بايد اعمال نظر کنند. من به عنوان يک متخصص مي توانم ادعا کنم که در حد توان توانستيم اين مديريت را اعمال کنيم ولي مسوولان اين بخش در تلاش هستند بهترين مديريت را اعمال کنند و البته دوستاني که از بيرون بر اين بخش نقدهايي را انجام مي دهند، بايد پارامترهاي اصلي اين بخش را بشناسند تا بتوانند قضاوت عادلانه اي داشته باشند.
به نظر من در حال حاضر تمام تلاش وزارت نيرو و هم متخصصان اين وزارتخانه که سال ها به اين کشور خدمت رسانده اند، گذر از اين بحران است و اين امر حاصل نخواهد شد، مگر با همکاري مسوولان و مردم با يکديگر.